De Archeoglossy Schatrijk Waterland

Vorige week donderdagmiddag werd de tweede Archeoglossy gelanceerd in het Waterlandsmuseum De Speeltoren. Doel: het op de kaart zetten en inspireren van archeologisch Waterland. De Provincie Noord-Holland heeft tot doel gesteld om de tien archeologie gebieden in de provincie meer te belichten. Na Wieringen was het afgelopen donderdag de beurt aan Waterland.

Het archeologiegebied Waterland bestaat uit de gemeenten Waterland, Purmerend, Beemster, Edam-Volendam, Landsmeer en de Over-gemeenten. Dit gebied omvat één van de tien archeologiegebieden waar de provincie meer aandacht wil besteden aan (cultureel) erfgoed en archeologie. In deze glossy worden de bijzondere archeologische verhalen(vertellers) toegelicht, zoals de bekende stokpaardjes, als “de strijd tegen het water” en meer tastbaar: de Stelling van Amsterdam.

Naast verhalen ook veel aandacht aan (archeologische) opgravingen en de daarbij in het oogspringende bodemvondsten, van recente tot jaren geleden. Dan pas zie je hoe rijk Waterland is aan archeologische bodemvondsten! Echter, zijn er maar weinig monumentjes, herkenningspunten die de archeologie, historie of erfgoed achter dergelijke bodemvondsten benutten of in beeld brengen. Ik doel dan op het Rondeel aan de Zuidervesting in Monnickendam en de informatiezuil aan het Dijkeinde bij Zuiderwoude. Dat is jammer, veel toeristen die vanuit Amsterdam Waterland verkennen vinden de informatiezuilen en andere herkenbare archeologie in het landschap “amazing”.

Terug naar de bijeenkomst: wat opvalt aan het evenement, maar ook de glossy, is het besloten karakter. Bij de presentatie van de glossy in het Waterlandsmuseum waren een twintigtal genodigden aanwezig, allen (in)direct betrokkenen uit de erfgoed- en de archeologische sector op vnl. gemeentelijk en provinciaal niveau. De glossy is ook eenmalig gepubliceerd, waarom niet vaker, zou je denken? En ook: waarom niet voor iedereen toegankelijk maken middels een schappelijke prijs in de plaatselijke boekhandel? Want geschiedenis, erfgoed en archeologie leeft onder de inwoners in Waterland. Met een dergelijke besloten opstelling bereik je niet alle inwoners, betrokkenen in Waterland.

In de glossy zouden m.i. de lokale geïnteresseerde(n) in archeologie of historie aan het woord kunnen laten, zodat je op (hyper)lokaal niveau archeologie, erfgoed en historie toegankelijk/bespreekbaar kunt maken. Het verhaal van de beleidsmakers is duidelijk, maar hoe zit het met de inwoners en de lokale belanghebbenden? Hoe kijken zij tegen archeologie aan? Welke pijnpunten komen hierbij naar boven? En: hoe kun je als gemeente, maar ook provincie, daarop inspelen? Dat ontbreekt in deze glossy.

Wil je het draagvlak van archeologie verbeteren, met name de negatieve aspecten als opgraven=betalen, dan zul je niet alleen de beleidsmakers op gemeentelijk- en provinciaal niveau aan het woord moeten laten, maar ook de:

  • lokale ondernemer (denk aan bv. een kapper die in de binnenstad willen uitbreiden, en tegen allerlei onvoorziene kosten aanloopt),
  • de lokale bouwer (denk aan de lokale zzp-bouwbedrijfjes, die liever bouwen dan archeologische funderingen aanmelden bij de gemeente),
  • de lokale inwoner uit de binnenstad (die in aanraking komen met archeologie, zowel in negatieve als positieve zin),
  • hobby-archeologen (individuele detectorzoekers, die ongemerkt me archeologie bezig zijn, zie hieronder),
  • amateurarcheologen (werkgroepen, die archeologie en geschiedenis een warm hart toedragen),
  • regionale pers (denk aan Noordhollands Dagblad, Ons Streekblad, Omroep PIM, Waterlands Weekblad),
  • provinciale organisaties (als Rijkswaterstaat of het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, die door hun activiteiten in aanraking komen met archeologie).

Allemaal groepen en individuen die een rol spelen in het behoud en zichtbaar maken van archeologie in de meest brede zin van het woord.

Een belangrijke groep die ontbreekt zijn bijvoorbeeld de detectorzoekers. Deze groep, vaak individuele zoekers, manifesteren zich op (hyper)lokaal niveau en kunnen (ongemerkt) archeologie, erfgoed tastbaarder en waardevoller maken. Van de context hebben zij weinig kaas gegeten, maar door het ontbreken/negeren van deze groep, verdwijnen veel bodemvondsten in particuliere collecties.

De inwoner – met historische-archeologische interesse – uit Waterland, llpendam, De Zedde of Zunderdorp, Kwadijk of Volendam waren niet aanwezig. Zij doen regelmatig toevalvondsten in hun eigen regio of achtertuin.

Ook de regionale pers, die vaak zeer geïnteresseerd zijn archeologie, historie en erfgoed kunnen het onderwerp bespreekbaar maken. Soms met hun eigen woorden, maar het komt wel onder de aandacht/in het nieuws.

Alle hierboven genoemde belanghebbenden hebben een mening en eigen invalshoek. Naar aanleiding van deze glossy kun je met deze mensen de discussie aangaan, punten meenemen, die inpassen in het lokale archeologiebeleid. (bijvoorbeeld: een andere opzet van de kosten voor archeologisch onderzoek in Medemblik. Lees ook dit verslag (pdf)).

Als je bovenstaande in beschouwing neemt, zijn er naast de glossy, nog meer actiepunten die het archeologiebeleid in Waterland, maar misschien ook in Noord-Holland, verder kunnen verbeteren, in beeld kunnen brengen, promoten e.d. Als je deze actiepunten koppelt aan de glossy dan kun je het archeologie-momentum misschien continueren.

[De glossy is ontwikkeld en samengesteld door Steunpunt Monumenten en Archeologie Noord-Holland, in opdracht van Provincie Noord-Holland.]